Trên Facebook, Vũ Đức Khanh cho rằng “ngoại giao cây tre” của Việt Nam tuy linh hoạt nhưng “thiếu chiều sâu chiến lược”, đồng thời đề xuất thay đổi nền tảng đối ngoại bằng cái gọi là “Học thuyết Quốc gia Tự do”, xây dựng liên minh theo một hệ giá trị duy nhất và mở rộng vai trò của các lực lượng ngoài nhà nước trong hoạch định chính sách. Luận điệu sai trái này cần được xem xét trên cơ sở đường lối đối ngoại, thực tiễn hội nhập, thay vì dựa trên những giả định mang tính áp đặt.
Một là, không thể đồng nhất tính linh hoạt của “ngoại giao cây tre” với thiếu chiều sâu chiến lược.
Đường lối đối ngoại Việt Nam là kết hợp nhất quán giữa mục tiêu, nguyên tắc với phương pháp, sách lược phù hợp từng hoàn cảnh. Bộ Ngoại giao xác định “ngoại giao cây tre Việt Nam” là nền ngoại giao độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, hội nhập quốc tế; kiên trì về nguyên tắc, linh hoạt về sách lược, hướng tới hòa bình, hợp tác và phát triển. Đường lối này tiếp tục được Đại hội XIV khẳng định và phát triển. Các văn kiện Đại hội nhấn mạnh độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế và là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Như vậy, “ngoại giao cây tre” không phải một khẩu hiệu thay thế chiến lược, mà là cách diễn đạt phương pháp triển khai một đường lối có nền tảng nguyên tắc rõ ràng.
Hơn nữa, một chính sách đối ngoại có chiều sâu phải tạo được dư địa chiến lược để Việt Nam đồng thời bảo vệ chủ quyền, tranh thủ nguồn lực bên ngoài và tránh bị cuốn vào cạnh tranh giữa các nước lớn. Đa phương hóa, đa dạng hóa vì thế không phải dấu hiệu của sự thiếu quyết đoán, mà là cách mở rộng lựa chọn và giảm phụ thuộc vào một đối tác hoặc một cấu trúc quan hệ duy nhất. Chính phương châm đó tạo điều kiện để Việt Nam vừa hợp tác, vừa đấu tranh, vừa xử lý bất đồng mà không làm phương hại lợi ích cốt lõi. Đó cũng là cơ sở nâng cao vị thế, uy tín và khả năng tự chủ chiến lược. Chiều sâu chiến lược không thể đo bằng mức độ tham gia một liên minh hay việc lựa chọn một hệ giá trị duy nhất. Chính sách đối ngoại quốc phòng của Việt Nam thể hiện phương châm hợp tác với các nước trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng, cùng có lợi. Vì vậy, lấy việc Việt Nam không chọn bên để quy kết thành thiếu chiều sâu chiến lược là chưa phản ánh đầy đủ logic của một chính sách hướng tới tự chủ và cân bằng lợi ích.
Hai là, đề xuất thay thế nền tảng đối ngoại bằng “Học thuyết Quốc gia Tự do”, xây dựng liên minh theo một hệ giá trị duy nhất và mở rộng vai trò của các lực lượng ngoài nhà nước là không phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Các giá trị về tự do, dân chủ, quyền con người có thể được trao đổi trong quan hệ quốc tế; nhưng biến một hệ giá trị cụ thể thành tiêu chí duy nhất để tổ chức liên minh không đương nhiên bảo đảm môi trường đối ngoại ổn định hay lợi ích quốc gia. Việt Nam chủ trương làm bạn, là đối tác tin cậy với các nước, trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ, bình đẳng và cùng có lợi. Đại hội XIV tiếp tục khẳng định phương hướng này.
Việc tăng cường sự tham gia của các lực lượng ngoài nhà nước, đây không phải vấn đề bị loại trừ khỏi đời sống đối ngoại. Tuy nhiên, hoạch định và thực thi chính sách đối ngoại cần có cơ chế phối hợp, trách nhiệm, thẩm quyền rõ ràng. Vì thế, mở rộng sự tham gia xã hội cần đặt trong khuôn khổ pháp luật và cơ chế thống nhất, không thể đồng nhất với việc chuyển giao vai trò hoạch định chiến lược cho các lực lượng ngoài nhà nước. Đại hội XIV cũng nhấn mạnh sự phối hợp giữa đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân. Điều quan trọng là đánh giá một đường lối đối ngoại phải dựa trên mục tiêu, nguyên tắc, công cụ, kết quả và khả năng thích ứng, chứ không chỉ dựa vào một vài nhận xét về hình thức hay một mô hình được đề xuất. Đường lối đối ngoại của Đại hội XIV cho thấy Việt Nam tiếp tục kiên định độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, đồng thời phát triển đối ngoại tương xứng với vị thế đất nước và nâng cao hiệu quả hội nhập.
Tóm lại, cần nhìn nhận “ngoại giao cây tre” bằng tư duy khoa học: Kiên định mục tiêu và lợi ích quốc gia – dân tộc, linh hoạt về phương pháp, chủ động mở rộng hợp tác, đồng thời giữ vững nguyên tắc trong xử lý bất đồng. Trong một thế giới cạnh tranh chiến lược phức tạp, tự chủ không đồng nghĩa với biệt lập; hội nhập không đồng nghĩa với phụ thuộc; hợp tác không đồng nghĩa với liên minh theo phe; linh hoạt không đồng nghĩa với thiếu nguyên tắc. Đây là những tiêu chí cần được sử dụng khi đánh giá đường lối đối ngoại Việt Nam, thay vì áp đặt một mô hình duy nhất rồi phủ nhận tính nhất quán và khả năng thích ứng của chính sách đối ngoại./.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét