SINH THÁI HAY SINH SỰ

 

Trên trang Baotiengdan xuất hiện bài viết “Hệ sinh thái phản biện và độc canh tư tưởng” của bút danh Trần Văn. Nội dung bài viết quy kết rằng ở Việt Nam tồn tại một kiểu “độc canh tư tưởng” nhằm duy trì quyền lực, còn cái gọi là “hệ sinh thái phản biện” chỉ là khẩu hiệu hình thức. Lập luận nghe qua có vẻ học thuật, mượn hình ảnh sinh học để nói chuyện chính trị, nhưng càng đọc kỹ càng thấy sự đánh tráo khái niệm và suy diễn võ đoán của Trần Văn, đó là:

1. “Độc canh tư tưởng” – cách gọi trá hình của sự đơn giản hóa thô thiển

Trần Văn ví Việt Nam như một cánh đồng “độc canh”, nơi chỉ có một loại “cây tư tưởng” được phép tồn tại. Nghe thì kêu, nhưng thử hỏi: chính trị có phải là nông nghiệp để mà so sánh giản đơn như vậy không ? Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội theo Hiến pháp. Đó là sự lựa chọn của lịch sử và của Nhân dân, được khẳng định qua thực tiễn đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng đất nước. Việc một quốc gia có một Đảng cầm quyền không đồng nghĩa với “độc canh tư tưởng”. Trong lòng xã hội Việt Nam tồn tại rất nhiều dòng ý kiến, nhiều cách tiếp cận, nhiều tranh luận về chính sách kinh tế, văn hóa, giáo dục, quản trị công… Thậm chí trong nội bộ các cơ quan Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc hoạt động góp ý, phản biện chính sách diễn ra thường xuyên, có tổ chức và có trách nhiệm.

Điều đáng nói ở đây là Trần Văn đã cố tình đồng nhất “đa dạng sinh học” với “đa nguyên chính trị”, rồi từ đó suy diễn rằng chỉ có đa đảng mới bảo đảm phản biện. Đây là một suy luận hết sức cảm tính. Đa dạng trong tư duy, trong tranh luận chính sách không đồng nghĩa với việc phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng. Ngược lại, chính trong quá trình lãnh đạo, Đảng đã nhiều lần tự đổi mới, tự chỉnh đốn, tiếp thu ý kiến Nhân dân để điều chỉnh đường lối cho phù hợp thực tiễn. Nếu là “độc canh” thật sự, liệu có những cuộc cải cách lớn, những thay đổi mạnh mẽ trong quản lý kinh tế, hội nhập quốc tế như thời gian qua?

Hơn nữa, phản biện không phải là quyền phủ định tất cả, càng không phải là đặc quyền của những tiếng nói cực đoan. Phản biện đúng nghĩa là góp ý trên tinh thần xây dựng, dựa trên cơ sở pháp luật và lợi ích chung. Khi ai đó nhân danh “phản biện” để công kích nền tảng chính trị, xuyên tạc chính sách, kích động tâm lý bất mãn, thì đó không còn là phản biện mà đã chuyển hóa thành hành vi gây rối, phản động. Nói cách khác, “hệ sinh thái phản biện” nếu được hiểu là môi trường khuyến khích góp ý chân thành, thì nó không hề mâu thuẫn với vai trò lãnh đạo của Đảng. Còn nếu được hiểu là sự hợp thức hóa mọi quan điểm chống đối dưới danh nghĩa đa dạng, thì đó không phải “sinh thái”, mà dễ biến thành “sinh sự”.

2. Từ một nghị định đến câu chuyện “bóp nghẹt phản biện” là suy diễn, cố ý đánh lạc hướng

Trần Văn đã mượn việc ban hành và tạm hoãn thực hiện một nghị định liên quan đến an toàn thực phẩm, rồi từ đó suy ra rằng chính quyền “áp đặt”, “đánh úp”, thậm chí “trấn áp” tiếng nói khác biệt. Trong thực tiễn quản lý nhà nước, việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật và sau đó điều chỉnh, tạm hoãn, sửa đổi là điều bình thường. Chính cơ chế lấy ý kiến, tiếp thu, điều chỉnh ấy cho thấy quá trình hoạch định chính sách không phải là khép kín. Khi có phản ánh từ doanh nghiệp, người dân về những điểm chưa phù hợp, cơ quan chức năng xem xét, cân nhắc và điều chỉnh. Đó là biểu hiện của sự cầu thị, chứ không phải bằng chứng của “độc đoán”.

Tương tự, việc xử lý một số cá nhân vi phạm pháp luật cũng bị Trần Văn gán cho động cơ “trấn áp phản biện”. Cần phân biệt rạch ròi giữa quyền góp ý, khiếu nại, tố cáo hợp pháp với hành vi lợi dụng quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Pháp luật bảo vệ quyền công dân, nhưng cũng đặt ra giới hạn để bảo đảm trật tự xã hội. Không thể vì hai chữ “phản biện” mà phủ nhận toàn bộ khuôn khổ pháp lý hiện hành.

Có lẽ điều cần nhất lúc này không phải là thêm những ẩn dụ nông nghiệp hay sinh học, hay sự “sự trấn át phản biện nào đó” mà là thái độ khoa học và thiện chí. Bởi lẽ, một nền chính trị ổn định không sợ phản biện chân thành; điều đáng ngại chỉ là sự lợi dụng phản biện để “sinh sự”. Và khi đó, câu chuyện không còn là “độc canh” hay “đa dạng”, mà là ranh giới giữa xây dựng và phá hoại. Nói cho cùng, phản biện là để làm cho đất nước tốt hơn, chứ không phải để biến mọi cánh đồng thành nơi gieo mầm hoài nghi trắng đen lẫn lộn./.