CẢI CÁCH THỂ CHẾ Ở VIỆT NAM: KHÔNG PHẢI LÀ “BÓNG MA”

 

Trên trang Boxitvn, Giáo sư Stephen Young, Tiến sĩ Đinh Hoàng Thắng đăng bài viết “Việt Nam trước ngã rẽ” để phủ nhận, xuyên tạc những quan điểm, đường lối của Đảng về cải cách thể chế pháp luật, cho rằng: Cải cách thể chế ở Việt Nam chỉ là một bóng ma, tập hợp của các mối ràng buộc, lợi ích đan xen, vừa bảo vệ hệ thống khỏi sự sụp đổ đột ngột, vừa khiến cải cách trở nên rủi ro. Đây là luận điểm hoàn toàn sai trái, phản động, cần phê phán, bác bỏ.

Một là, cải cách thể chế ở Việt Nam là thực chất, không phải “bóng ma”.

Cải cách thể chế ở Việt Nam không tồn tại tách rời, mà gắn chặt với quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa mọi hoạt động của Nhà nước được tổ chức và vận hành trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật. Chính yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền đã đặt ra động lực và phương hướng cho cải cách thể chế: Hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, nâng cao tính minh bạch, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đồng thời tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý nhà nước.

Thực tiễn chứng minh rằng, cải cách thể chế đã góp phần quan trọng vào việc định hình một Nhà nước hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn, lấy pháp luật làm công cụ chủ yếu để điều chỉnh các quan hệ xã hội. Nếu cải cách chỉ là “bóng ma”, thì không thể có những chuyển biến rõ rệt trong việc đề cao thượng tôn pháp luật và trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền. Hơn nữa, việc cải cách thể chế được tiến hành theo lộ trình, từng bước, có tính toán và điều chỉnh linh hoạt phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Đây không phải là biểu hiện của sự trì trệ hay hình thức, mà là cách tiếp cận thận trọng, khoa học nhằm bảo đảm sự ổn định chính trị – xã hội, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững. Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, những cải cách nóng vội, thiếu kiểm soát dễ dẫn đến khủng hoảng, thậm chí làm suy yếu hoặc phá vỡ hệ thống. Trong quá trình cải cách thể chế luôn tồn tại những ràng buộc và sự đan xen lợi ích giữa các chủ thể khác nhau. Tuy nhiên, đây là đặc điểm phổ biến của mọi hệ thống chính trị – xã hội, không phải là hiện tượng riêng của Việt Nam. Việt Nam đã và đang từng bước hoàn thiện các cơ chế kiểm soát quyền lực, tăng cường tính công khai, minh bạch, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, qua đó hạn chế những tác động tiêu cực của lợi ích nhóm, đồng thời phát huy những yếu tố tích cực phục vụ cho quá trình phát triển.

Hai là, ràng buộc lợi ích không cản trở mà định hướng cải cách.

Trong thực tiễn, các ràng buộc và lợi ích đan xen không làm suy yếu cải cách, mà đặt ra yêu cầu phải phát huy dân chủ như một cơ chế điều tiết hiệu quả. Khi dân chủ được mở rộng, quyền tham gia, giám sát và phản biện của nhân dân được bảo đảm, thì các lợi ích cục bộ, lệch lạc sẽ từng bước bị kiểm soát, còn những lợi ích phù hợp với phát triển chung sẽ được thúc đẩy. Chính quá trình đó tạo ra áp lực tích cực buộc bộ máy nhà nước phải đổi mới, minh bạch và trách nhiệm hơn, qua đó định hướng cải cách theo đúng quỹ đạo phục vụ lợi ích của số đông. Khi người dân thực sự được tham gia vào quá trình xây dựng và thực thi chính sách, cải cách sẽ không rơi vào hình thức, mà gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của xã hội. Nhờ đó, các ràng buộc lợi ích không còn là lực cản, mà trở thành “kênh phản hồi” giúp điều chỉnh chính sách, bảo đảm tính khả thi và bền vững. Việc cho rằng các mối ràng buộc và lợi ích đan xen vừa “bảo vệ hệ thống” vừa “làm tê liệt cải cách” là một lập luận thiếu logic. Trên thực tế, chính sự điều tiết các lợi ích này đã giúp cải cách ở Việt Nam diễn ra theo hướng cân bằng: không cực đoan, không đột ngột, nhưng vẫn từng bước tạo ra những thay đổi có ý nghĩa. Việc nhận diện và xử lý đúng đắn các ràng buộc lợi ích trong điều kiện phát huy dân chủ sẽ tạo nền tảng quan trọng để thúc đẩy cải cách thể chế, hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Tóm lại, cải cách thể chế ở Việt Nam là một quá trình có thật, diễn ra liên tục và đạt được những kết quả rõ ràng trong thực tiễn. Những ràng buộc và lợi ích đan xen không làm tê liệt cải cách mà ngược lại còn góp phần định hướng và điều chỉnh quá trình này. Vì vậy, việc quy kết cải cách thể chế là “bóng ma” không chỉ thiếu cơ sở mà còn làm sai lệch nhận thức về thực tiễn phát triển./.