Trên trang Boxitvn, Nguyễn Thông phát tán bài viết “Bọt là bể khổ, bèo là bến mê”, cho rằng “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” chỉ là cách “nói lấy được, giành công lao, ăn theo, ngoan cố”, đồng thời mỉa mai vế “định hướng xã hội chủ nghĩa” là “cái đuôi vướng víu, cản trở sự phát triển”. Những nhận định này không phải là phản biện khoa học đối với mô hình phát triển của Việt Nam, mà là cách nhìn phiến diện, cố tình tách rời khái niệm khỏi nội hàm lý luận và thực tiễn, từ đó phủ nhận những thành quả của công cuộc Đổi mới và gây hoài nghi về con đường phát triển mà Việt Nam đã lựa chọn.
Thứ nhất, phủ nhận “định hướng xã hội chủ nghĩa” là phủ nhận sự phát triển cả về lý luận và thực tiễn của mô hình kinh tế Việt Nam.
Luận điệu coi “định hướng xã hội chủ nghĩa” là một “cái đuôi vướng víu” trước hết xuất phát từ cách hiểu giản đơn, đối lập giả tạo giữa “kinh tế thị trường” và “chủ nghĩa xã hội”. Trên thực tế, kinh tế thị trường không phải sản phẩm độc quyền của một chế độ chính trị hay một hình thái kinh tế – xã hội cụ thể, mà là một phương thức tổ chức và vận hành nền kinh tế đã được nhiều quốc gia sử dụng với những thể chế, mục tiêu và mức độ điều tiết khác nhau. Chính quá trình đổi mới tư duy của Việt Nam đã từng bước khẳng định kinh tế thị trường là sản phẩm của văn minh nhân loại và là phương thức cần thiết để phát triển lực lượng sản xuất, huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả.
Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có sử dụng cơ chế thị trường hay không, mà là thị trường được vận hành trong khuôn khổ thể chế nào, phục vụ mục tiêu gì và được điều tiết như thế nào để bảo đảm lợi ích của quốc gia, dân tộc và nhân dân. Hiến pháp Việt Nam xác định nền kinh tế là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế; các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật. Nhà nước xây dựng và hoàn thiện thể chế, điều tiết nền kinh tế trên cơ sở tôn trọng các quy luật thị trường. Như vậy, “định hướng xã hội chủ nghĩa” không phải một yếu tố được gắn thêm một cách cơ học vào nền kinh tế thị trường, càng không phải “vật cản” đối với thị trường. Đó là định hướng về mục tiêu phát triển, quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội, giữa hiệu quả kinh tế với bảo đảm an sinh, giữa phát triển với ổn định và độc lập, tự chủ của nền kinh tế. Chính định hướng đó đặt ra yêu cầu phải phát triển đầy đủ các loại thị trường, tôn trọng cạnh tranh và quyền tự do kinh doanh, đồng thời hoàn thiện thể chế để Nhà nước thực hiện chức năng kiến tạo, điều tiết và khắc phục những thất bại của thị trường.
Thực tiễn 40 năm Đổi mới cũng cho thấy, không thể dùng một vài nhận xét mang tính giễu cợt để phủ nhận cả một quá trình phát triển lý luận và tổng kết thực tiễn. Từ chỗ từng bước tháo bỏ cơ chế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp, Việt Nam đã hình thành ngày càng đầy đủ hơn các yếu tố của kinh tế thị trường, mở rộng hội nhập quốc tế, phát triển nhiều thành phần kinh tế và từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách. Trong các văn kiện tổng kết 40 năm Đổi mới tiếp tục khẳng định kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát của Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và là một trụ cột của thể chế phát triển nhanh, bền vững. Do đó, gọi “định hướng xã hội chủ nghĩa” là “cái đuôi vướng víu” không những không chứng minh được tính khoa học của lập luận, mà còn cho thấy sự cố tình giản lược một vấn đề lý luận phức tạp thành một khẩu hiệu chế giễu.
Thứ hai, lấy những hạn chế, bất cập của nền kinh tế để phủ nhận toàn bộ mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là cách lập luận phiến diện, đánh tráo giữa khuyết điểm trong quá trình vận hành với bản chất của mô hình.
Không thể phủ nhận rằng quá trình phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục giải quyết như chất lượng thể chế, hiệu quả phân bổ nguồn lực, năng suất lao động, năng lực cạnh tranh, chênh lệch phát triển và những bất cập trong quản lý thị trường. Nhưng chính việc thừa nhận những hạn chế đó và liên tục hoàn thiện thể chế mới là biểu hiện của một mô hình đang vận động, điều chỉnh và phát triển, chứ không phải bằng chứng để phủ nhận toàn bộ định hướng phát triển.
Việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được xác định là một nhiệm vụ chiến lược và một khâu đột phá nhằm tạo môi trường thuận lợi để huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện đồng bộ, có chất lượng hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách; tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, lành mạnh, công bằng cho mọi thành phần kinh tế; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Đặc biệt, tư duy về mô hình này không đứng yên. Những điều chỉnh gần đây tiếp tục nhấn mạnh việc phát triển kinh tế tư nhân, nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nước, hoàn thiện thể chế và bảo đảm các nguồn lực được phân bổ theo nguyên tắc thị trường. Năm 2026, các định hướng mới tiếp tục xác định kinh tế nhà nước là một thành phần quan trọng, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, ổn định kinh tế vĩ mô, tăng cường năng lực tự chủ và thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững. Điều đó cho thấy “định hướng xã hội chủ nghĩa” không đồng nghĩa với phủ nhận thị trường, càng không đồng nghĩa với duy trì cơ chế bao cấp, mệnh lệnh hay triệt tiêu cạnh tranh. Ngược lại, mô hình đang được hoàn thiện theo hướng tôn trọng đầy đủ hơn các quy luật của thị trường, đồng thời sử dụng vai trò của Nhà nước và các chính sách xã hội để bảo đảm những mục tiêu phát triển rộng lớn hơn lợi nhuận đơn thuần. Đây chính là điểm mà cách lập luận của Nguyễn Thông đã cố tình bỏ qua.
Tóm lại, kinh tế thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa không phải hai yếu tố đối lập loại trừ nhau, mà trong mô hình Việt Nam được kết hợp thành một phương thức phát triển phù hợp với điều kiện lịch sử, chính trị và mục tiêu phát triển của đất nước. Vì vậy, thay vì phủ nhận sạch trơn “định hướng xã hội chủ nghĩa”, cần nhìn nhận một cách khách quan rằng nhiệm vụ đặt ra hiện nay là tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát huy đầy đủ động lực của kinh tế thị trường, giải phóng các nguồn lực, khuyến khích đổi mới sáng tạo, đồng thời bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân. Đó mới là cách tiếp cận khoa học đối với con đường phát triển của Việt Nam./.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét